เรื่องราวของไม้ไผ่

ว่ากันว่าลูกย่อมไม่ต่างจากผู้เป็นพ่อแม่มากนัก หรือที่ใคร ๆ ก็รู้จักสำนวนที่ว่า ‘ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น’ หากลองนำสำนวนนี้มาเปรียบเทียบกับชุมชนใดสักแห่ง ตำบลบุ่งหวาย จังหวัดอุบลราชธานี คือหนึ่งในนั้น แหล่งรวมภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ถ่ายทอดรุ่นสู่รุ่น พ่อสู่ลูก ลูกสู่หลาน จนกลายเป็นสร้างความเชี่ยวชาญที่ไม่มีสิ้นสุด ผ่านงานหัตถกรรมหลายอย่าง แต่ที่ไม่รู้จักไม่ได้เลยคงต้องยกให้การแปรรูปไม้ไผ่หรือที่เรียกว่าเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่ ธุรกิจที่หล่อเลี้ยงภายในชุมชนและยังส่งต่อรายได้ให้กับตำบลอื่น ๆ นับเป็นเอกลักษณ์แห่งงานช่างที่สร้างรายได้ได้จริงและสอดแทรกไปด้วยเรื่องราวที่น่าสนใจ

• รู้จักตำบลบุ่งหวาย

ตำบลบุ่งหวาย อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี คือชุมชนที่รองรับการขยายตัวจากเมืองหลังจากมีถนนเส้นใหญ่ที่ตัดผ่านทำให้คนเดินทางเข้าถึงได้มากขึ้นกว่าแต่ก่อน จนเรียกได้ว่าเป็นชุมชนกึ่งเมือง และมีถึง 20 หมู่บ้านด้วยกัน แม้จะมีการพัฒนาอยู่เรื่อย ๆ จนมีโรงงานผลิตสินค้า มีเครื่องมือหลากหลายอำนวยความสะดวก มีวิถีชีวิตจากในเมืองที่เข้ามามีบทบาทแต่ก็ยังคงความเป็นวิถีดั้งเดิมของแต่ละหมู่บ้านหลอมรวมกันจนกลายเป็นเอกลักษณ์ของตำบลบุ่งหวาย

• บุ่งหวายกับไม้ไผ่

แม้ที่มาของชื่อบุ่งหวายจะมาจากลักษณะน้ำที่เป็นแอ่ง (ชาวบ้านเรียกกันว่า บุ่ง) พร้อมกับต้นหวายขนาดเล็กที่ขึ้นตามแหล่งน้ำก็ตาม แต่จุดเด่นของบุ่งหวายกลับไม่ใช่หวายอย่างที่คิด การผลิตสินค้าหลากหลายชนิดจากไม้ไผ่ต่างหากที่เป็นจุดเด่นที่แท้จริง

 

ถึงไม้ไผ่ที่นำมาผลิตนั้นไม่ได้มาจากบุ่งหวายโดยตรงแต่บุ่งหวายก็เป็นแหล่งผลิตที่สำคัญในการทำเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่ แล้วไม้ไผ่ที่นำมาผลิตนั้นมาจากไหนกันล่ะ? “ชื้อตามหมู่บ้านต่าง ๆ สร้างรายได้ให้กับตำบลข้างเคียงตำบลอื่นไปด้วย พวกชาวบ้านช่างแต่ละปีเขาจะรู้ว่าต้องไปซื้อมาจากไหน ปีนี้เอาหมู่บ้านนี้ ปีหน้าเอาหมู่บ้านนู้น ไม้ไผ่มันก็โตขึ้นเรื่อย ๆ ภาษาอีสานเรียก ไม้ไผ่น้อย ไม้ไผ่ใหญ่ ไม้ไผ่สีสุก ไม้ไผ่หวาน สามารถนำไปทำได้หลายอย่าง” คุณเป้ หัวหน้าสำนักปลัดตำบลบุ่งหวายได้กล่าวไว้

• ไม้ไผ่นั้นดีอย่างไร?

ข้อดีของไม้ไผ่ที่ชาวบ้านบุ่งหวายสามารถหยิบจับมาใช้ประโยชน์ได้นั่นก็คือ ‘ความหลากหลาย’ไผ่แต่ละลำนอกจากจะสามารถนำไปแปรรูปได้หลากหลายแล้วก็ยังสามารถใช้ได้แทบทุกส่วนของลำไม่ให้เสียประโยชน์เปล่า ๆ อีกด้วย อย่างที่คุณเป้ได้พูดเสริมไว้อีกว่า “ทุกอย่างที่เป็นไม้ไผ่ เราสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หมดเลย”

ส่วนเฟอร์นิเจอร์ที่ชาวบ้านนิยมทำก็จะมีทั้ง แคร่ไม้ไผ่ กระท่อมไม้ไผ่ บันไดไม้ไผ่ ชุดรับแขกไม้ไผ่ ชิงช้าไม้ไผ่ เตียง ชั้นวางของ ไม้กวาดทางมะพร้าว หรือจะของเล็ก ๆ น้อย ๆ อย่างไม้เสียบลูกชิ้น ไม้ปิ้งไก่ ก็ยังได้ ทั้งยังสามารถผลิตตามแต่ละออเดอร์ตามแบบที่ลูกค้าต้องการได้ด้วย บอกเลยว่าถ้าเกิดให้ลิสต์ของทั้งหมดที่สามารถทำได้บทความนี้คงไม่มีทางจบแน่ ๆ

• ความพิถีพิถันจากช่างสู่ลูกค้า

การทำเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่นั้นไม่ใช่แค่ตัด ๆ เชื่อม ๆ ก็เสร็จพร้อมขาย ทุกขั้นตอนตั้งแต่คัดไม้ไผ่จนขั้นตอนสุดท้ายต้องอาศัยความประณีต ความเชี่ยวชาญของช่างเป็นอย่างมาก เพราะทุกขั้นตอนนั้นจะส่งเสริมให้ผลิตภัณฑ์ถูกผลิตอย่างมีคุณภาพ คงทนและสวยงาม ไม่ว่าจะเป็นการคัดเลือกขนาด คัดเลือกเนื้อไม้ไผ่ การล้าง การผ่า การเพ้นท์เป็นลวดลายต่าง ๆ จากถังแก๊ส ที่ช่วยเพิ่มมูลค่า เพิ่มความน่าสนใจ และเป็นการถนอมเนื้อไม้ไผ่ไปในตัว ยันขั้นตอนทาสีและทาแชล็คเป็นขั้นตอนสุดท้าย

• เบื้องหลังของอาชีพ

หลังจากการหยิบจับไม้ไผ่มาทำเป็นเฟอร์นิเจอร์และสามารถจุนเจือครอบครัวได้จนกลายเป็นอาชีพที่คนในบุ่งหวายหันมาประกอบกันมากขึ้น ก็เหมือนกับเป็นการสร้างจิตวิญญาณ ความเป็นมือศิลป์ มือช่างที่ช่ำชองและมากประสบการณ์ นำไปสู่การถ่ายทอดวิชาภูมิปัญญาเหล่านั้นให้แก่รุ่นลูกรุ่นหลานได้หยิบจับและรับวิชาต่อไป เป็นการส่งต่อจิตวิญญาณที่ได้ทั้งความรู้และได้ลู่ทางเอาไว้หาเลี้ยงครอบครัวต่อไป

 

“เด็ก ๆ ช่วงปิดเทอมเขาก็มีการมาช่วยพ่อแม่ล้างไผ่ ทำความสะอาดไม้ไผ่ ผ่าไม้ไผ่ มีความเป็นมืออาชีพในครอบครัวของเขา สามารถสร้างอาชีพ เป็นอุตสาหกรรมขนาดเล็กในครัวเรือน”

- คุณเป้ หัวหน้าสำนักปลัดตำบลบุ่งหวาย

• หนึ่งในอาชีพหลักที่หล่อเลี้ยงคนในชุมชน

แม้บุ่งหวายจะเริ่มต้นมาจากการทำเกษตรกรรม แต่ปัจจุบันการทำเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่นั้นแทบจะเป็นอาชีพหลักในการหารายได้เกือบทุกครัวเรือน ในปัจจุบันชุมชนบุ่งหวายนับเป็นแหล่งผลิตสำคัญของเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่ สามารถกระจายสินค้าในตำบลส่งออกสู่ระดับประเทศ เป็นที่รู้จักในแวดวงผู้รับซื้อเพื่อนำไปขายต่อหรือแม้กระทั่งธุรกิจ โรงแรม รีสอร์ท ร้านอาหารที่มาสั่งทำโดยเฉพาะ

 

เป็นอาชีพที่ สร้างงาน สร้างรายได้ ให้กับคนในชุมชน ส่งลูกหลานไปเล่าเรียนได้จากอาชีพนี้โดยไม่ต้องทำงานที่อื่น จากทำเพียงแค่สองสามหมู่บ้านก็หันมาทำกันทั้งตำบล เกิดเป็นธุรกิจการขายที่จุนเจือได้ทุกครัวเรือนพร้อมกับผสมผสานอาชีพอื่นภายในตำบล

• ตัวละคร (ไม่) ลับ

หลาย ๆ คนคงเห็นถึงคำพูดที่ได้กระจายอยู่ตามเรื่องราวมาตั้งแต่ต้นและสงสัยว่าคุณเป้ คุณเป้ที่เห็นเนี่ย คือใคร? จึงขอแนะนำตัวละครไม่ลับที่ให้เกียรติเล่าสู่กันฟังถึงเรื่องราวอันน่าสนใจของบุ่งหวาย เขาคนนั้นก็คือ พันจ่าตรีบรรลุกาล เวียงคำ หรือที่เรียกกันว่า คุณเป้ หัวหน้าสำนักปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลบุ่งหวาย บุคคลผู้ที่ทำหน้าที่เพื่อชุมชนบุ่งหวายพร้อมกับบทบาทของการเป็นคนในชุมชนด้วยเช่นเดียวกัน

ทุกถ้อยคำ ทุกเรื่องราวจากคุณเป้ทำให้ได้รู้จักบุ่งหวายในมุมมองที่หาไม่ได้จากที่ไหน และยังได้รับกลิ่นอายของความเป็นบุ่งหวายจริง ๆ ทั้งวิถีชีวิตอดีตจนปัจจุบัน ความเป็นอยู่ ความสัมพันธ์ ซึ่งคุณเป้สามารถถ่ายทอดออกมาได้ดีมากจริง ๆ 

เรื่องราวของบุ่งหวายไม่ใช่แค่เพียงสินค้าไหนขายดี หรือคนในชุมชนนิยมประกอบอาชีพอะไร เพราะหากมองลึกลงไปในเรื่องราวที่ได้นำมาเล่าให้ทุกคนฟังแล้วก็จะพบวิถีชีวิตที่เปรียบเสมือนการเดินทาง ค่อย ๆ เติบโต พัฒนา มีทั้งมุมมองของความรักและการต้องหาเลี้ยงครอบครัว ความสามารถที่ไม่ใช่ใคร ๆ ก็มีได้ จิตวิญญาณของความเป็นช่าง แฝงไปด้วยความประณีตความพิถีพิถันจนเป็นที่รู้จักในเรื่องของสินค้าคุณภาพดี

 

บทความนี้ก็ได้นำพาทุกท่านผจญภัยไปกับเรื่องราวต่าง ๆ ที่น่าสนใจของชุมชนบุ่งหวาย หลายคนอาจจะเริ่มมีความรู้สึกที่อยากไปสัมผัสเรื่องราวทั้งหมดด้วยตัวเอง หรือแม้กระทั่งเกิดความสนใจที่อยากจะครอบครองเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่สักชิ้นสองชิ้น ซึ่งแน่นอนว่าร้านค้าที่อยู่ได้ยาวนานย่อมต้องอาศัยลูกค้าที่คอยแวะเวียน หากใครที่รู้สึกชื่นชอบขึ้นมาแล้วล่ะก็ มารักษาวิถีชีวิตและแหล่งรายได้หลักของบุ่งหวายด้วยการอุดหนุนหรือแชร์ให้คนรอบข้างได้รู้จักกันคงจะเป็นเรื่องน่ายินดีเป็นอย่างมาก

 

แล้วมุมมองทั้งหมดเหล่านั้นก็จะยังคงหมุนเวียนถ่ายทอดกันภายในครอบครัว ภายในหมู่บ้าน ภายในตำบล สร้างบุคลากรที่ดีที่มีทั้งเอกลักษณ์ มีฝีมือ เกิดเป็นลูกไม้หล่นไม่ไกลต้นที่ทำให้บุ่งหวายมีเรื่องราวที่น่าสนใจ มีเอกลักษณ์ มีวิถีดั้งเดิมแต่คนเมืองก็สามารถเข้าถึงได้สืบต่อไปไม่มีสิ้นสุด